Het maken van de beste keuze

vraagt kennis, timing en perspectief

De kinderen die door ouders met de auto naar de voetbalclub gebracht worden en spelen op de beste voetbalschoenen worden in het Nederlands onderwijs significant vaker geselecteerd voor het eerste elftal dan kinderen die door weer en wind zelf naar de club fietsen en presteren op de schoenen van hun oudere broer.

Binnen Kansrijk Kiezen worden initiatieven verzameld die stimuleren dat de keuze voor het toekomstperspectief van kinderen méér afhangt van het talent van een kind en minder van zijn achtergrond.

Vroege selectie pakt niet goed uit voor leerlingen met een verjaardag vroeg in het schooljaar, leerlingen met een minder gunstige sociaaleconomische achtergrond en laatbloeiers. Zij lopen een grotere kans niet terecht te komen in het type onderwijs dat bij hun capaciteiten past.

Onderwijsraad, Later Differentiëren, Beter Selecteren, 2021

Kennis

Kennis over wat toekomstmogelijkheden zouden kunnen zijn is een eerste vereiste om te kunnen kiezen. Voorlichting vanuit de praktijk is daarom een belangrijke voorwaarde om kinderen hun toekomstmogelijkheden te laten ontdekken. 

Verwachtingen

Zelfvertrouwen en zelfbewustzijn vormen cruciale factoren bij het maken van keuzes voor de toekomst. Voor een kind van elf zijn die eigenschappen in veel gevallen nog niet sterk ontwikkeld. De keuze wordt dan sterk(er) afhankelijk van de verwachting van anderen (ouders en leerkrachten). 

Timing

Nederland loopt in Europa voorop voor wat betreft het moment dat keuzes voor vervolgonderwijs worden gemaakt. En dat is niet iets om trots op te zijn. Want kiezen voor je toekomst kan pas als je goed genoeg weet wie je bent en wat je kunt. 

Kennis

Scholen vinden het belangrijk dat kinderen in aanraking komen met beroepen die normaal gesproken buiten hun referentiekader liggen. De betrokken scholen ontwikkelen hun oplossingen met behulp van ouders van leerlingen en/of professionals uit het schoolnetwerk. Een probleem voor een aantal scholen is dat de beroepsdiversiteit van de ouders onvoldoende is om te voorzien in het aanbod dat de scholen zouden willen bieden.

Beroepenmarkt

Er zijn meerdere scholen in het netwerk van Kansen4Kinderen waar beroepskeuzemarkten worden georganiseerd. Tijdens deze markten presenteren verschillende beroepen zich aan de leerlingen van groep 7 en 8. Dat kan gaan om een metselaar (die laat zien hoe je een muurtje metselt), maar ook een kraamverpleegkundige (die een voordoet hoe een babytje in bad gaat) of een trouwambtenaar (die een trouwceremonie doet). De professionals komen uit het netwerk van de school. 

Sterk Techniek Onderwijs

Een voorbeeld van hoe het VO zich kan presenteren binnen het primair onderwijs is de STO (Sterk Techniek Onderwijs). Het STO wil een doorlopende leerlijn op techniek vanuit primair onderwijs, naar voortgezet onderwijs en uiteindelijk naar mbo/hbo/wo. Doel van STO is leerlingen (maar zeker ook de ouders) een goed beeld geven van techniek en de toekomstmogelijkheden van werken in de techniek. Door kinderen te laten zien en ervaren hoe gevarieerd een toekomst in de techniek kan zijn, wordt beoogd hen tot een meer afgewogen keuze te laten komen voor wat betreft hun toekomstperspectief.

Verwachtingen

De invloed van de verwachtingen van ouders, leerkrachten en het kind zelf vormt een van de belangrijkste factoren bij het kiezen van een toekomstperspectief. Voor kinderen met een minder kansrijke sociaaleconomische achtergrond blijken deze verwachtingen vaak te laag gespannen te zijn. De voorlichting op scholen kan dit doorbreken. Maar ook het vroegtijdig kennismaken met vormen van voortgezet onderwijs waar binnen het eigen milieu geen ervaring meer is kan een belangrijke invloed hebben.

Juniorcollege

In de regio Klazienaveen volgen groep-acht-leerlingen van negen basisscholen een jaar lang één dagdeel per week les op het Esdal College. Op het rooster staan Engels of Duits, Sport en bewegen, en Wetenschap en Techniek. Al vanaf de basisschool worden groepen kinderen verplicht om (op eigen gelegenheid) de maandagmiddag op het Esdal aanwezig te zijn. Aan ouders wordt uitgebreide voorlichting gegeven en er wordt met hen een inspanningsverklaring (“contract”) overeengekomen. Hierdoor wennen de leerlingen (en hun ouders) aan de gang naar het VO. Zowel ouders als leerlingen zijn enthousiast over het concept.

Het tot ontwikkeling brengen van een Juniorcollege is vooral interessant voor scholen waar een (dependance van) een school voor voortgezet onderwijs aanwezig is zoals in Hoogeveen, Gieten, Borger, Hardenberg en Coevorden. Het Juniorcollege in Klazienaveen deelt graag de informatie hoe het concept ook elders in de regio kan worden gerealiseerd.

Timing

De Onderwijsraad heeft zich onlangs nog zeer duidelijk uitgesproken over de risico’s van (te) vroege selectie:

Vroege selectie in combinatie met sterke externe differentiatie heeft risico’s voor de toegankelijkheid van het onderwijs, voor gelijke onderwijskansen en de socialisatiefunctie van het onderwijs. Deze knelpunten zijn niet te ondervangen binnen het huidige onderwijsstelsel. Daarom adviseert de Onderwijsraad een structuurwijziging nodig voor het voortgezet onderwijs.

 

Onderwijs 10 – 14

Binnen 10-14 Onderwijs worden leerlingen tussen de 10 en 14 jaar door een team van po- en vo-docenten in een doorlopende leerlijn begeleid naar de overstap naar het vo. Leerlingen krijgen zo meer tijd te ontdekken wat ze willen en kunnen en wat bij hen past, voordat halverwege het vierde leerjaar een keuze voor het vo wordt gemaakt. Met name scholen van Arcade in de regio Hardenberg zetten intensief in op het realiseren van onderwijs 10-14. De zelfstandige CBS De Fontein in Lutten ontwikkelt samen met het Vechtdalcollege een curriculum 10 – 14.

Verlengde brugklas

Een recente ontwikkeling is het voorstel van de Onderwijsraad om een verlengde brugklas te introduceren. Daarmee wordt de selectie voor een specifieke onderwijsvorm uitgesteld tot na de eerste drie leerjaren van het voortgezet onderwijs. De selectie wordt dan georganiseerd door toetsing onderdeel te maken van doorlopende leerlijnen, en gestandaardiseerde toetsing te combineren met een breed spectrum aan informatie. Aan de hand hiervan formuleren lerarenteams op transparante wijze een doorstroomadvies voor een onderwijsvorm in de bovenbouw.

Een belangrijke vraag

Kansen4Kinderen is een initiatief van scholen en gemeenten samen. Gericht op het vergroten van eerlijke kansen voor alle kinderen. Als de verwachting is dat kinderen van huis uit minder ondersteuning zullen krijgen bij het volgen van hoger onderwijs, dan worden scholen uitgenodigd zich de volgende vraag te stellen: Als alle factoren optimaal zouden zijn voor deze leerling, welk onderwijs zouden we hem dan adviseren? Wat is er voor nodig om alles optimaal te laten zijn?

En vervolgens samen met ouders en de gemeenten te onderzoeken hoe die ondersteuning gerealiseerd zou kunnen worden. Omdat een belangrijke kans vormt op het realiseren van eerlijke kansen voor alle kinderen.